Parafia św. Anny w Świerklanach

POCZĄTKI CMENTARZA PARAFIALNEGO

Cmentarz w Świerklanach po dzień dzisiejszy przylega do kościoła tworząc zwartą kompozycję przestrzenną. Najstarsze wiadomości o jego istnieniu przekazuje protokół wizytacyjny z 1652 r., gdzie zapisano: „comentarium bene cinctum”. Z kolejnego protokołu (1687) dowiadujemy się, że na cmentarzu znajduje się „kostnica drewniana”, zaś całość otoczona jest „drewnianym parkanem z daszkiem” w dobrym stanie.

Pierwotnie cmentarz posiadał raczej szczupłe rozmiary. W latach 1847-1848 cały Górny Śląsk został dotknięty epidemią tyfusu głodowego. Nie ominęła ona Świerklan. Śmiercią głodową ginęły całe rodziny. W Księdze zgonów parafii Połomia odnotowano, że na jakiś czas przed rokiem 1847-48 ilość zgonów wynosiła średnio 55 dla całej parafii. W roku 1847 było już ich przeszło 100, a w 1848 r. osiągnięta została rekordowa liczba 109 zgonów. Już następny rok przyniósł spadek do 85 zgonów a w 1850 r. notuje się już normalny stan 57 wypadków śmierci w całej parafii. W 1855 r. nastąpił nawrót tyfusu. Jego przebieg był jednak nieco łagodniejszy, chociaż liczba 106 zgonów była znowu bardzo wysoka. W tych właśnie latach świerklański cmentarz rozrósł się najbardziej.

MIEJSCE PAMIĘCI O BLISKICH

Najstarsze nagrobki na cmentarzu pochodzą z lat 30 dwudziestego wieku. Wiele najstarszych grobów w ostatnich latach uległo likwidacji. Pamięci osób, których groby zostały zlikwidowane, poświęcony jest obelisk w kształcie ostrosłupa o podstawie kwadratu. Na jego ścianach wyryto następujące słowa:

„Ja jestem Zmartwychwstaniem i Życiem, kto we Mnie wierzy, choćby i umarł żyć będzie”
„Śpieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą”
„Kto nie miłuje trwa w śmierci 1 J 3,14”
„Kościele Święty nie zapomnę Ciebie…
Pamięci zmarłych, którzy to co śmiertelne złożyli tej ziemi, a serce oddali Kościołowi”

Pochowani są tutaj również proboszczowie parafii. Aż do XVIII wieku zwłoki zmarłych księży grzebano w kościele. Tak było np. w Połomii. Pod koniec XVIII wieku zaprzestano tego zwyczaju ze względów higienicznych. Począwszy od XIX wieku wszyscy duchowni mają swoje groby już na cmentarzu. Na świerklańskim cmentarzu spoczywają ks. prałat Henryk Ligoń, ks. Paweł Janik oraz ks. prałat Franciszek Grudniok. Obok grobów księży stoi krzyż ufundowany przez mieszkańców Świerklan Dolnych w 1879 r.

Na cmentarzu znajduje się również Pomnik na mogile ofiar „Marszu Śmierci”. Marsz Śmierci przechodził przez Świerklany 18 stycznia 1945 r. Więźniowie obozu w Oświęcimiu i polenlagru w Czechowicach pędzeni byli na zachód, by uciec przed frontem. Kolumna została rozdzielona w Pszczynie. Większość prowadzono drogą na Pawłowice – Jastrzębie, zaś mniejszą grupę przez Żory i Świerklany w kierunku Wodzisławia. Wiele ofiar umierało po drodze z wycieńczenia i zimna, wielu więźniów zastrzelono. Psy odciągały na pobocze drogi zwłoki ofiar tego pochodu. W Świerklanach zebrano ich 16, w tym 11 ciał kobiet i 5 ciał mężczyzn. W większości (10 lub 11) zostały pochowane we wspólnej mogile, pozostałe zwłoki wywieziono w nie ustalonym kierunku.

W 1948 r. mieszkańcy Świerklan ufundowali nagrobek. Na tablicy wyryto napis: „Tu spoczywają w Bogu Męczennicy Oświęcimscy z 18.I.1945 r.” oraz 10 obozowych numerów ofiar, które odczytane zostały z naszywek na odzieniu bądź z tatuażu na ciele: A14091, A24177, A95828, B12365, 47581, 50380, 75287, 47561, 76872, 62509. Numery te odczytał i zanotował grabarz Konstanty Dolnik. Tuż obok znajdują się mogiły żołnierskie. Według akt parafialnych pochowano tutaj 170 żołnierzy, którzy zginęli na terenie wsi i najbliższej okolicy.

Na cmentarzu nie zachowały się żadne zabytkowe nagrobki czy inne obiekty poza wymienionymi. Od 1970 r. cmentarz jest systematycznie poszerzany w kierunku wschodnim, mimo iż stare groby ulegają likwidacji. W latach siedemdziesiątych droga prowadząca na cmentarz została wyłożona betonowymi płytkami. Wybudowano tez zbiornik na śmieci i chwasty. W latach 1994-1995 przeprowadzono prace porządkowe. Skanalizowany został teren wokół kościoła, ścięto topole i inne suche drzewa zagrażające pomnikom cmentarnym, wzmocniono skarpę, która groziła osunięciem, zaś cały cmentarz podzielony został na sektory. Wybudowano także dom przedpogrzebowy pw. św. Józefa oraz wykonano balustrady wzdłuż drogi wiodącej na cmentarz.

ADOPCJA CMENTARZA PRZEZ UCZNIÓW

W maju 2006 r. uczniowie świerklańskiego gimnazjum w ramach projektu „Ślady Przeszłości” dokonali uroczystej adopcji cmentarza parafialnego. Młodzież postanowiła spopularyzować wiedzę na temat cmentarza, włączyć się w miarę możliwości i potrzeb do prac porządkowych. Planowane jest też ustalenie tożsamości poległych w „Marszu śmierci” a spoczywających w mogile oświęcimskiej. Na bieżąco jest też wykonywana dokumentacja fotograficzna, wystawy oraz gazetki ścienne. W adopcji cmentarza pomaga ksiądz proboszcz Jan Klyczka, rodzice oraz ludzie, którzy sercem są związani z tymi, którzy spoczywają na świerklańskim cmentarzu, a tworzyli historię naszej miejscowości.

Mieszkańcy Świerklan pamiętają o swoich bliskich, których ciała zostały złożone na cmentarzu. Wyraża się to nie tylko dużą ilością mszy św. odprawianych w ich intencji, ale również troską o miejsce ich wiecznego spoczynku.

„Wieczny odpoczynek racz zmarłym dać Panie
a światłość wiekuista niechaj im świeci
niech odpoczywają w pokoju wiecznym. Amen”